Concert Ustad Zia Fariduddin

.

Zingende rudra veena

Ustad Zia Mohiuddin Dagar (zie de post ‘Hallucinerende klanken’) zorgde niet alleen voor vernieuwde belangstelling voor de rudra veena, hij was ook verantwoordelijk voor een complete make-over van het instrument. Al op 11-jarige leeftijd begon hij plannen te ontwikkelen voor een aangepast ontwerp, tot afgrijzen van zijn vader die hem verbood om met het instrument te experimenteren. Na zijn vaders dood liet hij zijn ontwerp alsnog uitvoeren door een instrumentbouwer. Zo ontstond een veena die beter geschikt was voor solo-optredens.

Door de grotere omvang van de hals en de kalebassen en door dikkere snaren werd de klank nog een stuk dieper en resonanter. Hij maakte de fretten breder om de noten langer te kunnen aanhouden. Daardoor kon hij, over de snaren glijdend zonder plectrum, de speciale dhrupad-zangtechniek nog beter imiteren. Het instrument was zoveel groter en zwaarder geworden dat hij ook moest afwijken van de traditionele speelhouding. Tegenwoordig geeft zijn zoon Bahauddin Dagar nog concerten met deze variant van het instrument.

In oude opnames van Z.M. Dagar in duet met zijn broer, de fameuze dhrupad-zanger Ustad Zia Fariduddin Dagar (1933), is goed te horen hoe de rudra veena de stem van de zanger voortdurend imiteert en aanvult. Zoals in deze (uit drie delen bestaande) video waarin de broers samen een alaap in Raga Jog uitvoeren:

Op de aan Z.M. Dagar gewijde MySpace-pagina vind je (links bovenaan) een oude krakerige Indiase film, met de beide broers Z.M. Dagar en Z.F. Dagar in (nog) jongere jaren. Meteen in de eerste minuten van de film kun je al horen hoe Fariduddin al zingend ‘zinnen’ maakt, die Mohiuddin op de veena precies naspeelt. Na zo’n twee-en-een-halve minuut hoor je trouwens ook nog een kat luidkeels miauwen. Of de filmmaker daarmee een diepere bedoeling heeft, is mij niet helemaal duidelijk. Een zekere overeenkomst in klank is er in elk geval wel..

.