Mooie tampoera-cd

Omdat niet elke liefhebber van tampoera’s zelf een instrument heeft, zijn er allerlei cd’s met tampoeramuziek in omloop.

Wat mij betreft met afstand de beste opname is de cd Tanpura Sounds van de Duitser Friedrich Glorian.

Je hoort ruim een uur lang de klanken van twee perfect (in grondtoon G) gestemde tampoera’s.

Het is een prachtige opname die een heel ‘concert’ van boventonen laat horen. Prettig om naar te luisteren, bij te mediteren of als achtergrondmuziek bij een healing. En heel goed te gebruiken als basis voor Indiase zang (voor vrouwen).

Je kunt hier een fragment beluisteren. Daar vind je ook informatie over het bestellen van de cd.

.

Hoge frequenties activeren je brein

Mensen vinden het plezieriger om te luisteren naar klanken die veel (zeer) hoge frequenties bevatten. Japanse wetenschappers ontdekten dat bij het luisteren naar zulke klanken verschillende diepere hersenlagen worden geactiveerd. Ook produceerde het brein van de luisteraars meer ‘meditatieve’ alfa-golven, die zorgen voor een ontspannen en alert bewustzijn.

Met onze oren horen we die hoge frequenties niet: ons gehoor heeft een bereik tot zo’n 20.000 Hz. Al lang is bekend dat natuurgeluiden heel veel hoge frequenties bevatten, tot soms zelfs meer dan 100.000 Hz. Omdat we al sinds mensenheugenis tussen zulke omgevingsgeluiden hebben geleefd, mag je verwachten dat we een of andere fysiologische gevoeligheid voor de hogere frequenties hebben ontwikkeld, redeneerde het Japanse onderzoeksteam.

De onderzoekers lieten hun proefpersonen luisteren naar Balinese gamelan-muziek die bekend staat om de rijkdom aan voortdurend wisselende boventonen – klanken met veel ‘Brillanz’, zeggen ze in Duitsland.

Als de proefpersonen alleen de ‘onhoorbare’ hoge frequenties kregen aangeboden, namen ze niets waar en reageerde hun brein ook niet. Het ‘hypersonisch effect’, zoals de onderzoekers het noemen, treedt alleen op bij de combinatie van de lage en hoge frequenties. “Het lijkt alsof de lagere frequenties fungeren als een informatiedrager voor de hoge frequenties”, schrijven de onderzoekers.

De gemeten hersenactiviteit laat zien dat zulke complexe, rijke klanken niet alleen door ons auditieve systeem verwerkt worden, maar via een andere weg inwerken op ons zenuwstelsel. Er ontstaat een grotere activiteit in evolutionair oude delen van de hersenen, zoals de thalamus, die als een soort schakelstation tussen verschillende hersengebieden fungeert, en de hersenstam.

Het onderzoek bevestigt de stelling van de Franse KNO-arts Tomatis: door hoge frequenties wordt je brein ‘opgeladen’. Hij stelde vast dat mensen met depressieve klachten vaak een verminderd gehoor hebben voor hoge frequenties. Hij laat mensen therapeutisch luisteren naar speciaal gefilterde opnames van gregoriaanse zang en muziek van Mozart.

Het geluid van ruisende bomen, zingende vogels en klotsend water heeft dus een heilzame werking op ons. Je moet alleen wel echt naar buiten – een cd met natuurgeluiden mist waarschijnlijk juist de werkzame frequenties. Op cd’s en in andere digitale bestandsformaten wordt vaak ruimte bespaard door alle frequenties boven zo’n 15.000 Hz weg te filteren.

In donkere wintermaanden kun je ook thuis aan de slag. Tampoera’s zijn speciaal ontworpen om zoveel mogelijk Brillanz te produceren: je hoort hele melodieën boven de grondtonen uitwaaieren. En ook bijvoorbeeld rainsticks en ocean drums bevatten veel hoge frequenties.

Bron: “Inaudible High-Frequency Sounds Affect Brain Activity: Hypersonic Effect” door Tsutomu Oohashi et al. (Journal of Neurophysiology 83, 2000)
Wil je er meer over weten? Je kunt het hele artikel vinden op internet

.

Een weg van verfijning

De klank van de tampoera is enorm rijk aan boventonen. Eigenlijk zegt deze zin niks meer dan ‘de tampoera maakt geluid’. Elke klank zit namelijk vol boventonen. Het zijn de boventonen die maken dat je een viool van een trompet kunt onderscheiden. De verhoudingen van de boventonen in het klankspectrum geven elk instrument zijn specifieke klankkleur. Minstens zo belangrijk voor de klankkleur is de aanzet. Als je die wegknipt uit een opname, blijkt het veel lastiger te worden om instrumenten te identificeren.

De aanzet is de energie die we toevoegen om de klank te laten ontstaan: het strijken, tokkelen of plukken van een snaar of het indrukken van een ventiel of een toets. En ook onze stem zetten we aan. Het is een van die aspecten waar musici hun levenlang mee bezig zijn – een eindeloos onderwerp van gesprek, discussie en frustratie.

Des te verfijnder de aanzet, des te verfijnder de klank. Ook de tampoera maakt dat heel direct hoorbaar. ’s Ochtends vroeg, na mijn ochtendmeditatie, bevat de klank van mijn tampoera veel meer boventonen dan wanneer ik ergens op de dag begin te spelen, rechtstreeks vanuit de alledaagse hektiek.

Bij een subtielere aanzet is de grondtoon minder prominent hoorbaar. De rondwaaierende boventonen krijgen dan naar verhouding meer ruimte.

Om de aanzet zo subtiel te krijgen, vraagt rust en ruimte in ons systeem. Dan kunnen we van onze alledaagse grovere motoriek overschakelen naar een fijnere motoriek, die het mogelijk maakt om oude krampen en blokkades te overrulen.

Zo is ook tampoera spelen een weg naar verfijning – in oren, in motoriek en in bewustzijn.

.

Martin over tampoera’s

Het is altijd leuk om iemand te ontmoeten met dezelfde passie. De fascinatie van Martin Spaink voor tampoera’s is minstens zo groot als de mijne. Hij schreef enkele jaren geleden een fantastisch en diepgaand artikel over tampoera’s en het stemmen en bespelen ervan. Ook als je niet veel weet van alle technische aspecten kun je er veel interessants in vinden. Een aanrader!

Hierbij de link: Some reflections on the use of Electronic Substitute Tanpura and the intricacies of proper tanpura tuning

In zijn artikel schrijft hij ook over de opkomst van de elektronische tampoera – een met samples gevuld kastje met wat knoppen en een stekker. Handig als je aan het oefenen bent (je houdt meer ruimte in je brein om je te concentreren op moeilijke oefeningen) en op reis beslist een stuk praktischer dan zo’n kwetsbare gepolitoerde pompoen met een lange hals. Maar tot Martins schrik en afgrijzen staan de kastjes ook steeds vaker tijdens concerten op het podium. En daarmee verdwijnt een heleboel resonantie en subtiliteit, helaas.

Samples en opnames hebben beslist hun nut, maar tampoera’s werken alleen maar ‘in het echt’. Alleen door de resonanties aan den lijve te voelen en te horen, kun je de magie van het instrument werkelijk ervaren.

.

Yoga ín klank

‘Wat houdt dat nou precies in, klankyoga?’ is een vraag die me vaak gesteld wordt. ‘Zijn het yoga-houdingen met klank erbij?’ Dat is yoga mét klank, maar dat is niet waar ik mee werk. Ik houd me bezig met de yoga ín klank – de yoga van de klank zelf.

Hatha betekent in het Sanskriet letterlijk ‘zon-maan’ (ha=zon en tha=maan). Bij hatha yoga streef je dus via lichaamshoudingen naar een evenwicht tussen de solaire (rechter-)helft van je lichaam en de lunaire (linker-)helft.

Het werken aan dat evenwicht kun je ook doen via klank. De klank van je stem is namelijk op elk moment een precieze weergave van de toestand van jouw systeem. Zo laat je stem bijvoorbeeld horen waar spanningen in je lichaam zitten, en of je in beslag genomen wordt door gedachten of emoties. Door het klankspectrum van je stem te vergroten en te verbreden, ruim je oude spanningen op.

Bij klankyoga laat je je leiden door de informatie uit de stem. De tampoera brengt je in contact met een meditatieve staat van bewustzijn. Daardoor krijg je toegang tot een meer reflexmatig niveau in jouw systeem.

Door het zingen met de tampoera scherp je je zintuigen en ontvang je informatie uit de boventonen. Je vergroot je sensitiviteit voor klank, of je brengt die beter in balans. Door naar anderen te luisteren, ontwikkel je je gewaarzijn. Je wordt je steeds meer bewust van de inhoud van de klank.

Je stemt je steeds dieper af op de tampoera en op elkaar. Ondertussen wordt je stem steeds minder afhankelijk van de tampoera en van de anderen om je heen.

.