Mooie tampoera-cd

Omdat niet elke liefhebber van tampoera’s zelf een instrument heeft, zijn er allerlei cd’s met tampoeramuziek in omloop.

Wat mij betreft met afstand de beste opname is de cd Tanpura Sounds van de Duitser Friedrich Glorian.

Je hoort ruim een uur lang de klanken van twee perfect (in grondtoon G) gestemde tampoera’s.

Het is een prachtige opname die een heel ‘concert’ van boventonen laat horen. Prettig om naar te luisteren, bij te mediteren of als achtergrondmuziek bij een healing. En heel goed te gebruiken als basis voor Indiase zang (voor vrouwen).

Je kunt hier een fragment beluisteren. Daar vind je ook informatie over het bestellen van de cd.

.

iTanpura

Goed nieuws voor bezitters van een iPod Touch of een iPhone: er is nu ook een tampoera-app.

Een disclaimer vooraf: er gaat niets boven de resonantie van levende tampoera’s. Bij de ingeblikte exemplaren kunnen de klanken nu eenmaal niet live op elkaar reageren en met elkaar vermengen. Maar dit is, of liever gezegd, dit zijn de beste elektronische tampoera’s die ik ken. Je krijgt er in deze applicatie namelijk twee, die je afzonderlijk kunt stemmen en instellen.

Niet alleen is de gesampelde klank heel levensecht, je hebt in dit programma meer instelmogelijkheden dan ik tot nu toe gezien heb. Je kunt elke grondtoon kiezen, en die daarna ook nog fijnstemmen. Het tempo waarmee de snaren gespeeld worden, is instelbaar. De eerste snaar van elke tampoera kun je niet alleen op Pa, Ma of Ni zetten, maar zelfs op iedere gewenste toonhoogte. De stemming, het volume en de plaatsing van allebei de instrumenten kun je afzonderlijk regelen – je kunt dus een tampoera in Pa van links en eentje met Ni van rechts laten komen.

Tenslotte kun je zo’n specifieke instelling opslaan, zodat je hem de volgende keer direct opnieuw kunt gebruiken.

iTanpura kost €11,99 – voor een Apple-app is dat niet goedkoop (maar in vergelijking met zo’n blikken kastje natuurlijk wel). Om het programma eerst te proberen, is er ook een gratis Lite-versie met dezelfde mogelijkheden. In de Lite-versie stopt het geluid echter na 30 seconden.

Altijd twee tampoera’s op zak, waar je ook bent – dat klinkt natuurlijk wel heel erg aantrekkelijk! Dan verzoen ik me onderweg maar even met het fenomeen van de ingeblikte nep-tampoera. Als ik thuis maar weer lekker kan spelen met de boventonen..

Meer informatie vind je op http://www.upasani.org/home/iTanpura.html

Een weg van verfijning

De klank van de tampoera is enorm rijk aan boventonen. Eigenlijk zegt deze zin niks meer dan ‘de tampoera maakt geluid’. Elke klank zit namelijk vol boventonen. Het zijn de boventonen die maken dat je een viool van een trompet kunt onderscheiden. De verhoudingen van de boventonen in het klankspectrum geven elk instrument zijn specifieke klankkleur. Minstens zo belangrijk voor de klankkleur is de aanzet. Als je die wegknipt uit een opname, blijkt het veel lastiger te worden om instrumenten te identificeren.

De aanzet is de energie die we toevoegen om de klank te laten ontstaan: het strijken, tokkelen of plukken van een snaar of het indrukken van een ventiel of een toets. En ook onze stem zetten we aan. Het is een van die aspecten waar musici hun levenlang mee bezig zijn – een eindeloos onderwerp van gesprek, discussie en frustratie.

Des te verfijnder de aanzet, des te verfijnder de klank. Ook de tampoera maakt dat heel direct hoorbaar. ’s Ochtends vroeg, na mijn ochtendmeditatie, bevat de klank van mijn tampoera veel meer boventonen dan wanneer ik ergens op de dag begin te spelen, rechtstreeks vanuit de alledaagse hektiek.

Bij een subtielere aanzet is de grondtoon minder prominent hoorbaar. De rondwaaierende boventonen krijgen dan naar verhouding meer ruimte.

Om de aanzet zo subtiel te krijgen, vraagt rust en ruimte in ons systeem. Dan kunnen we van onze alledaagse grovere motoriek overschakelen naar een fijnere motoriek, die het mogelijk maakt om oude krampen en blokkades te overrulen.

Zo is ook tampoera spelen een weg naar verfijning – in oren, in motoriek en in bewustzijn.

.

Ritme als spiegel

Tijdens klankyoga maken we verbinding met de klank (zie: Yoga ín klank). We werken met een van de Indiase toonladders en observeren onze ervaring. Wanneer je alleen focust op de klank zelf, kun je je daar helemaal in onderdompelen en ronddobberen in een oceaan van klanken.

Een volgende stap is de introductie van een puls of een kleine tempoversnelling. Het is heel interessant om waar te nemen wat dat teweegbrengt. Veel deelnemers ervaren dat als een grote omschakeling – het oceanische gevoel wordt plotseling doorbroken. De puls, die aan de basis van ritme ligt, brengt een vorm van structuur. 

Het blijkt te leiden tot soms heel onvermoede reacties. Iemand die eerder intens opging in de klank en daar helemaal mee in contact was, haakt nu plotseling af. Zij blijkt het tempo te ervaren als ‘moeten presteren’. Een ander krijgt een soort blackout, klapt dicht en raakt het contact met zichzelf kwijt. Weer een ander slaat juist helemaal op hol en wil alsmaar sneller, rent als het ware voor het aangegeven ritme uit.

De puls komt van buitenaf – hoe makkelijk kun je hem integreren, je ermee verbinden? Is het een natuurlijke uitbreiding of ervaar je het als een inbreuk? Hoe gaat jouw systeem om met structuur en hoe reageer je als je daarmee geconfronteerd wordt?

Zo’n heel eenvoudige oefening blijkt je een glasheldere spiegel voor te houden. Het laat je op een heel zachte manier zien hoe je reageert in nieuwe situaties, die misschien stress kunnen veroorzaken. En het goede nieuws: als je het een paar keer doet, merk je dat het gaat veranderen. Het went! En dat geeft vaak grote voldoening.

Ook dit is een oefening die je op allerlei niveaus kunt doen. In eerste instantie kun je gewoon meeklappen. Wanneer dat heel vertrouwd geworden is, kun je ook gaan werken met een van de complexe, vaak onregelmatige Indiase ritmes met hun verschillende accenten.

.

Klank yoga als braintraining

Net zoals het aarti-ritueel werken ook verschillende klankyoga-oefeningen als een vorm van braintraining. In zo’n oefening voer je tegelijkertijd verschillende activiteiten uit die allemaal aandacht vragen. Wanneer je dat doet, kun je daadwerkelijk voelen hoe er een soort ‘concurrentie’ in je brein ontstaat.

Zo ervaar je bijvoorbeeld, als je onder begeleiding van de tampoera een toonladder zingt, hoe je aandacht voortdurend heen en weer switcht: van het zuiver zingen naar de hand die tampoera speelt, van de tampoera naar je ademhaling – en zo verder. Als het goed gaat, ga je iets versnellen – tot je het nog maar net kunt bijbenen. Dan kan het mentale switchen plotseling oplossen. Opeens zit je er ‘in’: het gaat als het ware vanzelf.

Wat gebeurt er nu in je brein? Met al die verschillende activiteiten kan je cortex het hele proces niet meer controleren en gaat overstag. Hij geeft de leiding uit handen en je brein schakelt om naar een hoger, meer complex niveau van functioneren. Je hersenstam speelt daarin een actieve rol.

Er is dan sprake van een flow-ervaring. Het paradoxale is dat je deze ervaring niet kunt ‘doen’, je moet het laten gebeuren. Het vraagt een vorm van overgave. Ondertussen neemt je cortex nog steeds waar wat er gebeurt. Maar.. zo gauw je cortex zich weer even opdringt met de gedachte ‘kijk! het gaat vanzelf’, vlieg je er meteen weer uit en ben je terug bij de voortdurend switchende aandacht.

Zo’n flow-ervaring kan op elk niveau plaatsvinden. Als je zelf tampoera speelt, is het al een hele kunst om het ritme waarmee je rechterhand de snaren speelt onafhankelijk te laten zijn van het ritme waarmee je de toonladder zingt – zeker wanneer je gaat versnellen. Wanneer je geen tampoera speelt, kun je het je brein lastig maken door een ritme erbij te klappen – in eerste instantie is een eenvoudig ritme vaak al lastig genoeg. Als je daarna overstapt op een traditioneel Indiaas ritme maak je het weer een stuk complexer. En uiteindelijk doe je alles tegelijk: met je linkerhand klap je een ritme, met je rechterhand speel je tampoera en ondertussen zing je in hoog tempo een toonladder.

Waarom zou je het jezelf nou zo moeilijk maken? Omdat de flow-momenten waarop alles vanzelf gaat, je een kick en een heerlijk gevoel geven (er komt een berg endorfinen vrij). De literatuur somt een lange lijst van positieve effecten op: verbeteringen in leervermogen, creativiteit, mentale helderheid, intelligentie, intuitie – enzovoort. Tja, dat is natuurlijk mooi meegenomen, maar ik geloof niet dat het werkt wanneer het je alleen maar doet om de flow-ervaring zelf. Je moet lol hebben in het ervaren van klank en het bezig zijn met klank. Uiteindelijk is het immers ook een muzikale training!

.