Het is al eeuwenlang de basis van de traditionele Indiase stemtraining: ‘kharaj’ (dat letterlijk ‘laag’ betekent). Elke Indiase meesterzanger/leraar geeft je deze oefening om mee te starten. Ook zangers van wereldfaam doen dit nog elke dag – twee uur lang, vroeg in de ochtend, tot het moment van zonsopgang. Door het tijdstip en de vorm is de kharaj een stemoefening en meditatie tegelijk.
Kharaj is heel eenvoudig én bijzonder krachtig. Onder begeleiding van de tampoera maak je lang aangehouden a-klanken. De toonhoogte is zo laag als je comfortabel kunt bereiken. De kunst is om er met je aandacht volledig bij te blijven, ook al zing je een uur lang dezelfde noot. Zo ontwikkel je gewaar-zijn. De oefening brengt je in een meditatief bewustzijn én ontwikkelt zowel je stem als je gehoor.
Tot slot: het vroege tijdstip is een belangrijk ingrediënt van deze oefening. Een uitstapje naar de fysiologie om dat toe te lichten. ’s Ochtends vroeg, net uit bed, ben je nog meer verbonden met onbewuste lagen en kom je dus makkelijker in een meditatief bewustzijn. Je lichaam is misschien wat stijf, maar in je autonome zenuwstelsel – dat nauw verbonden is met je stem – is door de slaap met name het ‘ontspannende’ systeem actief.
Het autonome (of vegetatieve) zenuwstelsel controleert en coördineert alle ‘automatische’ functies van ons lichaam, zoals hartslag, spijsvertering of ademhaling. Het bestaat uit twee afzonderlijke systemen, de sympathicus en de parasympathicus. Deze vullen elkaar aan en zorgen voor evenwicht: als het ene deel actief is, is het andere in rust en omgekeerd. Grofweg kun je stellen dat de sympathicus zorgt voor onze ‘vecht-en-vlucht’-reacties, en dat de parasympathicus die compenseert. In ons jachtige bestaan is vrijwel altijd het sympathische systeem overactief – met allerlei spanningsklachten als gevolg. Wanneer je slaapt of rust overheerst de parasympatische activiteit, die maakt dat het lichaam zich kan herstellen. De ‘regelcentra’ van de parasympathicus bevinden zich in de hersenstam en in het heiligbeen.
De ‘ideale’ klank maken we in contact met een reflexmatig niveau, in ontspannen overgave. Onze hersenstam heeft dan de leiding. Onze cortex kijkt nog wel toe, maar controleert niet meer (zie: Het mysterie van de hersenstam). Door het vroege tijdstip schep je daarom gunstige omstandigheden om zo’n klank te laten gebeuren.
.
