Klank yoga als braintraining

Net zoals het aarti-ritueel werken ook verschillende klankyoga-oefeningen als een vorm van braintraining. In zo’n oefening voer je tegelijkertijd verschillende activiteiten uit die allemaal aandacht vragen. Wanneer je dat doet, kun je daadwerkelijk voelen hoe er een soort ‘concurrentie’ in je brein ontstaat.

Zo ervaar je bijvoorbeeld, als je onder begeleiding van de tampoera een toonladder zingt, hoe je aandacht voortdurend heen en weer switcht: van het zuiver zingen naar de hand die tampoera speelt, van de tampoera naar je ademhaling – en zo verder. Als het goed gaat, ga je iets versnellen – tot je het nog maar net kunt bijbenen. Dan kan het mentale switchen plotseling oplossen. Opeens zit je er ‘in’: het gaat als het ware vanzelf.

Wat gebeurt er nu in je brein? Met al die verschillende activiteiten kan je cortex het hele proces niet meer controleren en gaat overstag. Hij geeft de leiding uit handen en je brein schakelt om naar een hoger, meer complex niveau van functioneren. Je hersenstam speelt daarin een actieve rol.

Er is dan sprake van een flow-ervaring. Het paradoxale is dat je deze ervaring niet kunt ‘doen’, je moet het laten gebeuren. Het vraagt een vorm van overgave. Ondertussen neemt je cortex nog steeds waar wat er gebeurt. Maar.. zo gauw je cortex zich weer even opdringt met de gedachte ‘kijk! het gaat vanzelf’, vlieg je er meteen weer uit en ben je terug bij de voortdurend switchende aandacht.

Zo’n flow-ervaring kan op elk niveau plaatsvinden. Als je zelf tampoera speelt, is het al een hele kunst om het ritme waarmee je rechterhand de snaren speelt onafhankelijk te laten zijn van het ritme waarmee je de toonladder zingt – zeker wanneer je gaat versnellen. Wanneer je geen tampoera speelt, kun je het je brein lastig maken door een ritme erbij te klappen – in eerste instantie is een eenvoudig ritme vaak al lastig genoeg. Als je daarna overstapt op een traditioneel Indiaas ritme maak je het weer een stuk complexer. En uiteindelijk doe je alles tegelijk: met je linkerhand klap je een ritme, met je rechterhand speel je tampoera en ondertussen zing je in hoog tempo een toonladder.

Waarom zou je het jezelf nou zo moeilijk maken? Omdat de flow-momenten waarop alles vanzelf gaat, je een kick en een heerlijk gevoel geven (er komt een berg endorfinen vrij). De literatuur somt een lange lijst van positieve effecten op: verbeteringen in leervermogen, creativiteit, mentale helderheid, intelligentie, intuitie – enzovoort. Tja, dat is natuurlijk mooi meegenomen, maar ik geloof niet dat het werkt wanneer het je alleen maar doet om de flow-ervaring zelf. Je moet lol hebben in het ervaren van klank en het bezig zijn met klank. Uiteindelijk is het immers ook een muzikale training!

.

Aarti: ritueel én breintraining

Een van de bekendste Hindoe-rituelen is de Aarti, waarin licht (en klank) worden geofferd aan een of meer deities. Met het licht van een ghee-lampje probeer je de deity als het ware tot leven te roepen (‘to invoke the presence of the deity’). Het is een krachtig ritueel waarin je al chantend je hart kunt openen. De meest universele aarti-chant is ‘Om Jay Jagadish Hare’. Verderop in dit bericht vind je een YouTube-video.

Sri Shyam Bhatnagar gaf me een andere blik op aarti. Zoals hij het ritueel uitvoert, is het een vorm van breintraining waarmee je je hersenhelften probeert te synchroniseren.

Je hebt nodig: een belletje en een ghee-lamp (maar een waxinelichtje op een schaaltje doet het vast ook prima).

De bedoeling is dat je met je linkerhand het belletje voortdurend laat klingelen. Dat vereist een ritmische heen-en-weergaande beweging. Bij ritmische activiteiten is je linkerhersenhelft (die juist je rechterhand aanstuurt) normaliter het meest actief.

Met je rechterhand houd je het lampje vast. Daarmee schrijf je voortdurend het symbool Om in de lucht – een vloeiende, ronde beweging die je het makkelijkst aanstuurt vanuit je rechterhersenhelft (die verbonden is met je linkerlichaamshelft). Door deze twee activiteiten als het ware met je ‘verkeerde’ hand uit te voeren, veroorzaak je een soort kortsluiting in je brein die uiteindelijk moet ‘oplossen’ in een gevoel van flow.

Verwacht niet dat het in één keer lukt. Het vraagt echt de nodige oefening om die tegendraadse bewegingen een paar minuten lang te maken. En dan hebben we het nog niet eens gehad over het feit dat je ondertussen óók nog vol overgave Om Jay Jagadish Hare moet chanten. Het is niet voor niks dat je bijna nooit iemand op deze manier een aarti ziet doen..

Observeer eens wat je waarneemt als je dit doet: je zult merken dat het een vorm van overgave vraagt. De flow komt alleen wanneer je analyserende gedachten wegvallen. En zo gauw je opgewekt vaststelt (=analytisch denkt) ‘Hé! Het lukt!’, schiet je er meteen weer uit.

Als je mee wilt chanten, dan vind je hier de tekst van Jay Jagadish Hare en een Engelse vertaling en hier een uitleg van de aarti-tekst.

.

Wandeloefening 2

Een ademoefening die je goed kunt combineren met een stevig wandeltempo, is de wisselende ademhaling (nadi sodhana). Je ademt afwisselend door je linker- en rechterneusgat.

De Svara Yoga ontdekte al duizenden jaren geleden dat we bij een normale ademhaling niet door beide neusgaten tegelijk ademen. Een van de neusgaten is meer geopend en elke paar uur wisselt de dominantie. Inmiddels heeft ook de westerse wetenschap aangetoond dat deze nasale cyclus samenhangt met de hersenfunctie. Als je rechterneusgat het meest open is, dan wordt er een grotere electrische activiteit in je linkerhersenhelft gemeten. Nadi sodhana heeft dan ook tot doel de activiteit in beide hersenhelften meer in balans te brengen.  

Dit is het patroon:
- inademen door je linkerneusgat
- uitademen door je rechterneusgat
- inademen door je rechterneusgat
- uitademen door je linkerneusgat
enzovoort: L in, R uit, R in, L uit.

Je start altijd met links!

Meestal voer je deze oefening fysiek uit: je sluit je met je vingers de neusgaten om de beurt af. In dit geval doe je het mentaal: je brengt je aandacht naar een van beide neusgaten. Je hoeft je niet druk te maken over de vraag of je adem nu werkelijk via de gewenste neusgaten loopt.

Hoe verandert jouw waarneming wanneer je dit doet?

.

Eerst met links

Door onze rechterhersenhelft te activeren, kunnen we het ‘hier en nu’ ervaren. Daarom begin je elke yoga-houding of ademhalingsoefening met links: je begint met je linkervoet naar achter te stappen, je rekt eerst je linkerzij of je ademt eerst door je linkerneusgat in. Daarmee spreken we onze rechterhersenhelft aan. De linkerzijde van ons lichaam wordt immers door de motorische gebieden van onze rechterhersenhelft aangestuurd.

Bij de evenwichtshoudingen zul je merken dat je op je ene voet meestal veel stabieler staat dan op de andere. Dan is het prettig om de oefening eerst op die ‘makkelijke’ voet uit te voeren, om je innerlijke stabiliteit te ervaren. Maar.. de ene keer blijk je stabieler te staan op je rechtervoet, de andere keer op je linkervoet. Met welke voet begin je nu?

Je neusgaten blijken goede voorspellers. Als er meer adem door je rechterneusgat stroomt, dan is er een grotere energietoevoer naar de rechterzijde van je lichaam. Die rechterkant kent dus ook meer ‘onrust’ en je linkerzijde is dan rustiger, stabieler. Dus: als je rechterneusgat meer open is, begin je met links. En andersom.

Met dit laatste komen we trouwens op het terrein van de Svara Yoga, die de effecten van de ademhaling door het linker- en/of rechterneusgat bestudeert en zo de energiestromen in ons lichaam optimaliseert.

 

.

Twee werelden in ons hoofd

Uit het verhaal van Jill Bolte Taylor:

‘Ons brein bestaat uit twee volledig gescheiden helften. Voor wie vertrouwd is met computers: onze rechterhersenhelft werkt als een parallelle processor, terwijl de linkerhersenhelft als een seriele processor functioneert. De beide hersenhelften communiceren met elkaar langs de ongeveer 300 miljoen vezels in de hersenbalk of het corpus collosum. Maar afgezien daarvan functioneren de hersenhelften volledig onafhankelijk van elkaar en verwerken ze informatie op een heel verschillende manier. Ze denken over totaal verschillende dingen, ze maken zich druk over totaal verschillende dingen en ze hebben elk een totaal verschillende persoonlijkheid.

Onze rechterhersenhelft gaat volledig over het hier en nu, over dit moment. Die denkt in beelden en het leert op een kinestetische manier, op basis van de bewegingen van ons lichaam. Via al onze zintuigelijke systemen stroomt tegelijkertijd informatie binnen, in de vorm van energie, die in onze rechterhersenhelft explodeert in een gigantische collage van gewaarwordingen over hoe dit moment eruit ziet, ruikt, proeft, voelt en klinkt. Ik besta uit energie en ben via het bewustzijn van mijn rechterhersenhelft verbonden met de energie van alles en iedereen in mijn omgeving.

Onze linkerhersenhelft is een volledig andere wereld. De linkerhersenhelft denkt lineair en methodisch, hier gaat het volledig om het verleden en de toekomst. De linkerhersenhelft is ontworpen om uit die gigantische collage van het huidige moment details te filteren. Details, details en nog meer details van details over dat huidige moment. Al die informatie wordt gecategoriseerd en georganiseerd. De linkerhersenhelft associeert het met alles wat we in het verleden ooit hebben geleerd en projecteert dat op al onze mogelijkheden in de toekomst. Onze linkerhersenhelft denkt in taal. Het is dat voortdurende gesprek in mijn hoofd dat mij en mijn innerlijke wereld verbindt met de buitenwereld. Het is dat kleine stemmetje, een calculerende intelligentie die me waarschuwt dat het tijd is om de was te gaan doen. Het is dat kleine stemmetje dat zegt ‘ik ben’. En zo gauw mijn linkerhersenhelft ‘ik ben’ tegen me zegt, ben ik afgescheiden. Dan word ik een ’single, solid individual’ – afgescheiden van de energiestroom om me heen en afgescheiden van jou.’

Yogi’s hebben al sinds duizenden jaren allerlei methodes ontwikkeld om bewust onze hersenhelften te ‘managen’ en te balanceren. Handig, want bij de meeste mensen in onze westerse maatschappij maakt de linkerhersenhelft overuren.

.