Hard van binnen, zacht van buiten

Onze eigen stem horen we voor een belangrijk deel via onze botten die de klank geleiden. Daarom schrikken we vaak als we onze stem terughoren op een opname: er is dan geen bot- of beengeleiding en we horen de klank alleen via onze oren. Dat klinkt heel anders!

Als onze aandacht sterk gericht is op de botgeleiding, is de kans groot dat we naar binnen gekeerd en binnensmonds klank maken. Onze oren komen dan tekort: ze worden niet of nauwelijks door de klank aangeraakt en gestimuleerd. Daardoor raken we auditief ‘ondervoed’. De Franse KNO-arts Tomatis stelde vast dat de hoge boventonen in klank ons brein opladen – ze geven ons energie. De formanten (hoge boventonen) in onze eigen stem zijn het meest effectief. Je creëert dan een soort ‘loop’: het spectrum van onze stem gaat namelijk meer boventonen bevatten naarmate ons systeem meer is ‘opgeschoond’.

Een belangrijke oefening om de stem te openen is de kharaj, waarin je klank maakt met volle stem – luid, maar zonder te forceren.

Veel mensen vinden dat eng – ze hebben vroeger misschien te vaak gehoord dat ze ‘zachter’ moesten praten, spelen of zingen? Als je het eng vindt om je stem te laten horen, is het belangrijk om te beseffen dat jij door de botgeleiding jouw eigen stem veel harder hoort dan de mensen om je heen.

Sterker nog – wanneer mensen die heel terughoudend en voorzichtig praten of zingen ineens hun volle stem gebruiken, slaken de luisteraars eigenlijk altijd een zucht van opluchting: ‘hè, hè, daar is ze’ of ‘nu hóór ik hem eindelijk’.

.

Kharaj: lage tonen

Het is al eeuwenlang de basis van de traditionele Indiase stemtraining: ‘kharaj’ (dat letterlijk ‘laag’ betekent). Elke Indiase meesterzanger/leraar geeft je deze oefening om mee te starten. Ook zangers van wereldfaam doen dit nog elke dag – twee uur lang, vroeg in de ochtend, tot het moment van zonsopgang. Door het tijdstip en de vorm is de kharaj een stemoefening en meditatie tegelijk.

Kharaj is heel eenvoudig én bijzonder krachtig. Onder begeleiding van de tampoera maak je lang aangehouden a-klanken. De toonhoogte is zo laag als je comfortabel kunt bereiken. De kunst is om er met je aandacht volledig bij te blijven, ook al zing je een uur lang dezelfde noot. Zo ontwikkel je gewaar-zijn. De oefening brengt je in een meditatief bewustzijn én ontwikkelt zowel je stem als je gehoor.

Tot slot: het vroege tijdstip is een belangrijk ingrediënt van deze oefening. Een uitstapje naar de fysiologie om dat toe te lichten. ’s Ochtends vroeg, net uit bed, ben je nog meer verbonden met onbewuste lagen en kom je dus makkelijker in een meditatief bewustzijn. Je lichaam is misschien wat stijf, maar in je autonome zenuwstelsel – dat nauw verbonden is met je stem – is door de slaap met name het ‘ontspannende’ systeem actief.

Het autonome (of vegetatieve) zenuwstelsel controleert en coördineert alle ‘automatische’ functies van ons lichaam, zoals hartslag, spijsvertering of ademhaling. Het bestaat uit twee afzonderlijke systemen, de sympathicus en de parasympathicus. Deze vullen elkaar aan en zorgen voor evenwicht: als het ene deel actief is, is het andere in rust en omgekeerd. Grofweg kun je stellen dat de sympathicus zorgt voor onze ‘vecht-en-vlucht’-reacties, en dat de parasympathicus die compenseert. In ons jachtige bestaan is vrijwel altijd het sympathische systeem overactief – met allerlei spanningsklachten als gevolg. Wanneer je slaapt of rust overheerst de parasympatische activiteit, die maakt dat het lichaam zich kan herstellen. De ‘regelcentra’ van de parasympathicus bevinden zich in de hersenstam en in het heiligbeen.

De ‘ideale’ klank maken we in contact met een reflexmatig niveau, in ontspannen overgave. Onze hersenstam heeft dan de leiding. Onze cortex kijkt nog wel toe, maar controleert niet meer (zie: Het mysterie van de hersenstam). Door het vroege tijdstip schep je daarom gunstige omstandigheden om zo’n klank te laten gebeuren.

.