Verreweg de meeste klanken zijn opgebouwd uit een groot aantal verschillende frequenties. De toonhoogte wordt bepaald door de ‘luidste’ frequentie – degene met de grootste intensiteit. De andere frequenties, waaronder de boventonen, zorgen voor de klankkleur. Deze klankkleur geeft instrumenten hun ‘karakteristieke’ geluid: ook wanneer ze allebei dezelfde toonhoogte spelen, hoor je immers een verschil tussen een hobo, een fluit of een viool.
De signaalanalyse houdt zich bezig met het ontleden van een klank in de afzonderlijke frequenties. Op basis van complexe wiskundige theorie wordt berekend uit welke frequenties een klank is samengesteld.
In bijgaand plaatje staan op de horizontale as de frequenties uitgezet, op de verticale as de intensiteit waarmee ze voorkomen. De blauwe piek is de grondtoon (= de toonhoogte).
Een spectogram is een grafiek die laat zien hoe het klankspectrum verandert in de tijd. In dit voorbeeld zie je een fluitende toon, die van 1000 Hz naar 2000 Hz gaat en daarna weer terug: 
De blauwe lijn is de grondtoon, de rode lijnen zijn de verschillende boventonen. Hoe feller rood ze zijn, hoe groter hun intensiteit.
Bovenstaande afbeeldingen komen uit de handleiding van het computerprogramma Overtone Analyzer. Het is in Duitsland ontwikkeld door Bodo Maass en Wolfgang Saus, allebei enthousiaste boventoonzangers. Het programma is helemaal gericht op de analyse van (gezongen) boventonen.
Zo kun je op een afbeelding van een toetsenbord snel zien waar de geregistreerde tonen ongeveer te vinden zijn op de piano. Via een verschuifbare ‘lineaal’ kun je de frequentie van de pieken in de grafiek vrij nauwkeurig aflezen:
Je kunt gratis een beknopte versie van het programma downloaden en installeren. Dan kun je opnames maken via een op je computer aangesloten microfoon.
Het is leuk om bijvoorbeeld te experimenteren met verschillende klinkers. Dan zie je dat het spectrum van een ‘aaa’-klank en een ‘eee’-klank een vergelijkbare breedte heeft, maar dat de ‘aaa’ een veel voller spectrum heeft. Daarentegen is het spectrum van een ‘iii’-klank of een ‘oe’-klank veel meer samengetrokken.
Mocht je serieuze analyses willen maken, dan is het belangrijk om weten dat de meeste microfoons bepaalde frequentiegebieden extra versterken, met name in het hogere bereik. Dat kan je metingen vertekenen. Ook is het handig om na te gaan of er ook ruis van je computer in de opname zichtbaar is.
De meer uitgebreide versies van het programma kun je 30 dagen gratis proberen.
.
