Concert Ustad Zia Fariduddin

.

Dhrupad-concert met zang en bansuri

Zondag 22 maart:
Indian High Tea afternoon met Indiase klassieke muziek (Dhrupad-stijl)

Bansuri: Jean-Christophe Bonnafous
Zang: Marianne Svasek
Pakhawaj: Nathanael van Zuilen
Tanpura: Romina Lischka

Een bijzonder duet van bansuri (Indiase bamboefluit) en zang in Dhrupad-stijl.

Marianne Svasek studeerde Indiase klassieke muziek aan het Rotterdams Conservatorium (onderdeel van Codarts, Hogeschool voor de Kunsten) bij Ustad Zia Mohiuddin Dagar en Ustad Zia Fariduddin Dagar en is momenteel als hoofdvakdocente en Head of Studies verbonden aan de vakgroep Noord Indiase Klassieke Muziek aldaar.

Jean-Cristophe Bonnafous studeert momenteel aan het Rotterdams Conservatorium bij de bekende bansurispeler Hari Prasad Chaurasia.

De praktische informatie
Locatie: Kasteel van Rhoon
Aanvang: 15.00 uur
Toegang: € 20 (inclusief high tea)
Codarts-studenten €10 op vertoon van codarts-kaart

Reserveren is noodzakelijk! (Mail naar info@stichting-kasteelvanrhoon.nl)
Voor meer informatie en routebeschrijving: www.stichting-kasteelvanrhoon.nl

Zie ook: www.mariannesvasek.nl

.

Zingende rudra veena

Ustad Zia Mohiuddin Dagar (zie de post ‘Hallucinerende klanken’) zorgde niet alleen voor vernieuwde belangstelling voor de rudra veena, hij was ook verantwoordelijk voor een complete make-over van het instrument. Al op 11-jarige leeftijd begon hij plannen te ontwikkelen voor een aangepast ontwerp, tot afgrijzen van zijn vader die hem verbood om met het instrument te experimenteren. Na zijn vaders dood liet hij zijn ontwerp alsnog uitvoeren door een instrumentbouwer. Zo ontstond een veena die beter geschikt was voor solo-optredens.

Door de grotere omvang van de hals en de kalebassen en door dikkere snaren werd de klank nog een stuk dieper en resonanter. Hij maakte de fretten breder om de noten langer te kunnen aanhouden. Daardoor kon hij, over de snaren glijdend zonder plectrum, de speciale dhrupad-zangtechniek nog beter imiteren. Het instrument was zoveel groter en zwaarder geworden dat hij ook moest afwijken van de traditionele speelhouding. Tegenwoordig geeft zijn zoon Bahauddin Dagar nog concerten met deze variant van het instrument.

In oude opnames van Z.M. Dagar in duet met zijn broer, de fameuze dhrupad-zanger Ustad Zia Fariduddin Dagar (1933), is goed te horen hoe de rudra veena de stem van de zanger voortdurend imiteert en aanvult. Zoals in deze (uit drie delen bestaande) video waarin de broers samen een alaap in Raga Jog uitvoeren:

Op de aan Z.M. Dagar gewijde MySpace-pagina vind je (links bovenaan) een oude krakerige Indiase film, met de beide broers Z.M. Dagar en Z.F. Dagar in (nog) jongere jaren. Meteen in de eerste minuten van de film kun je al horen hoe Fariduddin al zingend ‘zinnen’ maakt, die Mohiuddin op de veena precies naspeelt. Na zo’n twee-en-een-halve minuut hoor je trouwens ook nog een kat luidkeels miauwen. Of de filmmaker daarmee een diepere bedoeling heeft, is mij niet helemaal duidelijk. Een zekere overeenkomst in klank is er in elk geval wel..

.

Rudra veena: hallucinerende klanken

Hij is inmiddels bijna uitgestorven, de eeuwenoude rudra veena (spreek uit: roedra vina). Tweehonderd jaar geleden werd deze ‘bin’ in India beschouwd als de koning der instrumenten. Het was het belangrijkste solo-instrument in de traditionele dhrupad-stijl. Tegenwoordig is er nog maar een handvol musici die deze veena op het podium bespeelt.

De rudra veena bestaat uit een met snaren bespannen lange houten buis met fretten. Twee grote kalebassen zorgen voor (heel veel) extra resonantie. De rijkdom aan shruti’s (microtonen ‘tussen de toonladder in’) en boventonen is enorm.

De onbetwiste grootmeester op dit majestueuze instrument was Ustad Zia Mohiuddin Dagar (1929-1990), een van de 19e generatie musici uit de vooraanstaande Noordindiase dhrupad-familie.

Z.M. Dagar’s spel wordt beschreven als ‘tegelijkertijd sensueel en door en door spiritueel’. Weloverwogen en zonder een enkel spoor van haast laat hij elke noot van het langzame alaap-gedeelte horen – op een hypnotiserende, bijna hallucinerende manier laat hij de dikke bronzen snaren janken, kreunen en kwaken. Slepend en vleiend tovert hij de meest delicate schaduwen en toonnuances tevoorschijn, zodat je gaandeweg in contact komt met ‘the music in between the notes’.

Een van zijn leerlingen vertelt, op de aan Z.M. Dagar gewijde MySpace-pagina:

“Z.M. Dagar was the slowest moving individual I’ve ever met. He was never interested in playing very fast music, and his mind and body seemed to be set at alap speed. He gave the impression of being continuously half asleep, but everyone who got to know him soon realized that DagarSahib was alive and alert to subtle realities that most people never even notice.”

Er is van hem een uitvoering van Raga Yaman bewaard gebleven, die door dhrupad-musici als legendarisch wordt beschouwd. Inmiddels is er ook een video van het concert op YouTube geplaatst – helaas moest de opname daarvoor in 6 stukken worden geknipt en is het geluid in magere mp3-kwaliteit. Daar staat tegenover dat je nu ook kunt zien hoe al die vreemde klanken uit dat exotische instrument getrokken worden. Anderzijds, de afzonderlijke fragmenten en de beelden leiden toch de aandacht af (zie Oren verliezen van ogen). Je ervaart de kracht van de opname daarom het beste via de cd die nog altijd verkrijgbaar is.

.

Concert: dhrupad uit Pakistan

Als onderdeel van een India-weekend heeft het Utrechtse Rasa op zaterdag 22 november 2008 een bijzonder concert geprogrammeerd: een optreden van de Pakistaanse dhrupadzanger Malikzada Mohammad Hafiz Khan.

Mogelijk geeft Malikzada Mohammad Hafiz Khan op zondag 23 november nog een korte workshop.

UPDATE:
Zondag 23 november 2008, 11.30u -14.00u: Workshop door Ustad Malikzada Mohammad Hafiz Khan. Aanmelden bij Joska van Kooten (joska@rasa.nl).

Uit het programma van Rasa:

Dhrupad is de meest prestigieuze klassieke zang van het Pakistaans-Indiase subcontinent. Volgens de overlevering is dhrupad ontstaan in de religieuze hindoe-tempelcultuur. De stijl ontwikkelde zich sterk vanaf de 16e eeuw, toen de Islamitische mogulheersers zich als maecenassen opstelden.

De beroemdste dhrupad-familie is de Dagar-familie uit Rajastan, die de traditie al 20 generaties lang van vader op zoon/neef doorgeeft. Veel minder bekend is de Talwindi-gharana (school) uit de Punjab. De maestro van deze westelijke tak is Malikzada Mohammad Hafiz Khan uit Faisalabad (Pakistan). Hij wordt vocaal ondersteund door zijn zoon Malikzada Ali Hafiz Khan en door Abid Hussein begeleid op de pakhawaj.

Het lang uitgesponnen intro, de alaap, die de eigenlijke compositie moet inleiden, is het piece de resistance van de ware dhrupadzanger. Toon voor toon worden de karakteristieke contouren en de rasa, het sentiment, van de raga geschetst, eerst in het lage register en daarna in het hoge.

De pakhawaj is het traditionele percussie-instrument voor de dhrupadstijl. Met zijn resonerende lage klank stuwt deze tweevellige cilindrische trom de tala, de cyclus die de ragamelodieën ritmisch organiseert, naar de finale sa, de grondtoon.

De praktische informatie:
Zaterdag 22 november 2008
Aanvang: 20.30 uur
Rasa Wereldculturencentrum
Pauwstraat 13a, Utrecht
Toegang: € 20 / kortingspas € 17 / RASA-pas of U-pas € 12
Kaartverkoop en informatie: 030-2316040 (wo t/m vrij 15.00 – 18.00 uur)
www.rasa.nl

.