Hij is inmiddels bijna uitgestorven, de eeuwenoude rudra veena (spreek uit: roedra vina). Tweehonderd jaar geleden werd deze ‘bin’ in India beschouwd als de koning der instrumenten. Het was het belangrijkste solo-instrument in de traditionele dhrupad-stijl. Tegenwoordig is er nog maar een handvol musici die deze veena op het podium bespeelt.
De rudra veena bestaat uit een met snaren bespannen lange houten buis met fretten. Twee grote kalebassen zorgen voor (heel veel) extra resonantie. De rijkdom aan shruti’s (microtonen ‘tussen de toonladder in’) en boventonen is enorm.
De onbetwiste grootmeester op dit majestueuze instrument was Ustad Zia Mohiuddin Dagar (1929-1990), een van de 19e generatie musici uit de vooraanstaande Noordindiase dhrupad-familie.
Z.M. Dagar’s spel wordt beschreven als ‘tegelijkertijd sensueel en door en door spiritueel’. Weloverwogen en zonder een enkel spoor van haast laat hij elke noot van het langzame alaap-gedeelte horen – op een hypnotiserende, bijna hallucinerende manier laat hij de dikke bronzen snaren janken, kreunen en kwaken. Slepend en vleiend tovert hij de meest delicate schaduwen en toonnuances tevoorschijn, zodat je gaandeweg in contact komt met ‘the music in between the notes’.
Een van zijn leerlingen vertelt, op de aan Z.M. Dagar gewijde MySpace-pagina:
“Z.M. Dagar was the slowest moving individual I’ve ever met. He was never interested in playing very fast music, and his mind and body seemed to be set at alap speed. He gave the impression of being continuously half asleep, but everyone who got to know him soon realized that DagarSahib was alive and alert to subtle realities that most people never even notice.”
Er is van hem een uitvoering van Raga Yaman bewaard gebleven, die door dhrupad-musici als legendarisch wordt beschouwd. Inmiddels is er ook een video van het concert op YouTube geplaatst – helaas moest de opname daarvoor in 6 stukken worden geknipt en is het geluid in magere mp3-kwaliteit. Daar staat tegenover dat je nu ook kunt zien hoe al die vreemde klanken uit dat exotische instrument getrokken worden. Anderzijds, de afzonderlijke fragmenten en de beelden leiden toch de aandacht af (zie Oren verliezen van ogen). Je ervaart de kracht van de opname daarom het beste via de cd die nog altijd verkrijgbaar is.
.
