To see the world..

To see the world in a grain of sand

And heaven in a wild flower

Hold infinity in the palm of your hand

And eternity in an hour

William Blake, Auguries of Innocence

 

Foto: zandkorrels uit Hawaii, gefotografeerd door Gary Greenberg.
Op zijn website Sandgrains vind je nog meer fascinerende foto’s van zandkorrels, bloemen, voedsel en andere microscopische wondertjes.

 

.

Luistermoeheid

Op het schermpje van je mobiel zie je nauwelijks verschil tussen een foto van twee of van tien megapixels. Maar op je computerscherm, en zéker op papier, zie je het maar al te goed. Voor geluid geldt hetzelfde.

Jaren geleden, toen gigabytes harde schijf nog veel duurder waren, werd een compressiemethode voor muziekbestanden ontwikkeld: het mp3-formaat. Schijnbaar ‘zonder hoorbare verliezen’ kon de bestandsgrootte van muziekbestanden worden verkleind tot ongeveer één tiende van de originele grootte. Signalen die zachter waren dan een bepaald niveau werden weggefilterd, net als bepaalde frequentiegebieden, die als onbelangrijk werden beschouwd.

Nog steeds wordt er gediscussieerd over de vraag of je het kwaliteitsverschil nu kunt horen of niet. Als je een cd hebt geript naar mp3-formaat, en je luistert op een redelijk goede installatie naar allebei de versies, dan zul je waarschijnlijk inderdaad geen waarneembare verschillen in de muziek kunnen aanwijzen. Wel zul je misschien horen dat het wat vlakker of ’saaier’ klinkt. Ook ervaar je vaak een verschil in ruimtelijkheid. En misschien merk je iets van een verschil in inspanning (of juist ontspanning).

Je zou de compressie kunnen vergelijken met een tekst waar alle klinkers uit zijn weggelaten. Zo’n tekst blijken we nog prima te kunnen lezen. Maar omdat het soms niet meevalt om de woorden te onderscheiden, vraagt het wel veel meer inspanning.

Zo werkt het ook met geluid: ook al zijn wij onszelf soms niet of maar gedeeltelijk bewust van de weggelaten informatie, onze hersenen luisteren op een andere manier. Onze oren registreren de onderliggende frequenties en onze hersenen verwachten een bepaalde samenhang in de informatie die ze zo ontvangen. Je hersenen merken de ‘gaten’ in de weergave dus wel degelijk op. Net als bij binaural beats gaan ze de ontbrekende frequenties invullen. En dat veroorzaakt luistermoeheid: omdat onze hersenen het zo vreselijk druk hebben met het gaten vullen, is luisteren niet meer zo ontspannend als het vroeger was.

Bovendien bevat gecomprimeerde digitale muziek niet of nauwelijks hoogfrequente informatie. Om dat te ‘compenseren’ is het geluid zo bewerkt dat het scheller klinkt. Ons oor en ons brein registreren zulke vervorming en ze missen de hoge frequenties. Die zijn juist het voedende element in geluid, ontdekte de Franse KNO-arts Tomatis. Ook dat is een oorzaak voor luistermoeheid.

Experts wijzen op nog een andere reden, die overigens ook geldt voor de ‘gewone’ cd’s van de laatste jaren: muziek wordt steeds ‘luider’ geproduceerd, met steeds minder dynamiek. En zo’n constante hoge geluidsdruk is niet alleen vermoeiend, ook het risico op permanente gehoorschade is daardoor groter.

Inmiddels lijkt er langzaam iets te veranderen. “Vijftien jaar lang gebeurt er niets”, schrijft mastering engineer Sander van der Heide op zijn weblog. “En opeens zit je twee keer in één week met collega-mastering engineers in een forum over het ‘grote probleem’ te praten. Eindelijk wordt men zich bewust dat de gemiddelde luisteraar moe wordt van de muziek van tegenwoordig, luistermoe.”

 

De sterkte van compressie wordt aangegeven door de ‘bitrate’ van het bestand. Een cd heeft een bitrate van 1440 kbps (kilobits per seconde). Mp3-bestanden hebben bitrates tussen de 128 en 320 kbps. Nu zelfs terabytes aan opslagcapaciteit al heel betaalbaar zijn, verliest het mp3-formaat zijn voordelen – alleen voor draagbare spelers speelt het nog een rol. Inmiddels zijn er verschillende methoden ontwikkeld om een audiobestand kleiner te maken zonder dat er informatie verloren gaat. Bijvoorbeeld FLAC is zo’n ‘lossless’ formaat. Ook in Windows Mediaplayer kun je een cd rippen in een formaat zonder kwaliteitsverlies.

.

Alles op het spel

“Het verwerven van heelheid vereist
dat men zijn hele wezen op het spel zet,
en niets minder dan dat.

Op gemakkelijker voorwaarden kan het niet,
vervangende methoden zijn er niet,
compromissen zijn niet mogelijk.”

 

Carl Gustav Jung

.

Sanhita Nandi zingt raga Sarasvati

Op zoek naar een opname van raga Sarasvati kwam ik haar tegen op internet: Sanhita Nandi, een Indiase zangeres die zingt in de khayal-stijl. Dat is een modernere, wat lichtere stijl dan dhrupad, waarin ook het harmonium gebruikt wordt als begeleidingsinstrument.

Sanhita heeft een prachtige diepe, resonante stem. Op haar website zingt ze onder meer raga Sarasvati. Ook op YouTube zijn wat filmpjes van haar te vinden.

Sanhita is opgeleid in de traditie van de Kirana Gharana, dat is de school waar bijvoorbeeld ook Pandit Bhimsen Joshi deel van uitmaakt. De stijl van de Kirana-school kenmerkt zich door een laag tempo, waarin veel nadruk gelegd wordt op de individuele noten. “The individual swaras (notes) of the Raga are considered not just random points in the scale but independent realms of music capable of horizontal expansion”, zegt Wikipedia. Zingen ‘in de breedte’ dus – en dat is wat mij zo aanspreekt in Sanhita’s stem. Het is bovendien herkenbaar: bij klankyoga ben je bezig om het klankspectrum van je stem te vergroten én te verbreden (zie Yoga ín klank).

.

Concert Ustad Zia Fariduddin

.