Kijkje in de keuken

De Indiase klassieke muziek is een van de oudste ononderbroken muziektradities in de wereld. Wanneer je er meer over wilt weten, merk je algauw dat ook in de Indiase muziek – net als in zoveel andere facetten van de Indiase samenleving – historie en mythologie onontwarbaar verstrengeld zijn.

Een van de meest inspirerende boeken over Indiase klassieke muziek die ik ken, is ‘The Classical Music of North India’, door Ali Akbar Khan en George Ruckert.

Het boek bevat onder meer een schat aan informatie over de verschillende klassieke stijlen, zoals dhrupad en khyal en hun historie, en over de complexe Indiase muziektheorie. Alle aspecten rond raga’s en ritmes worden op een toegankelijke manier besproken.

Door de vele anekdotes, citaten, verhalen en levensbeschrijvingen uit de gharana, de ’school’ of traditie (letterlijk ‘huis’: het huis van de leraar) geeft het boek een prachtig kijkje in de keuken van de Indiase klassieke muziekcultuur. Omdat het bedoeld is als lesboek voor beginnende leerlingen van de gharana geeft het je een kijkje van binnenuit – alsof je in het fotoalbum van de familie bladert en alle verhalen hoort die tijdens verjaardagen worden verteld.

Een flink deel van het boek bestaat uit composities en oefeningen in tien verschillende raga’s. Jammer genoeg is het nut daarvan beperkt wanneer je geen les hebt binnen de school van Akbar Khan.

De Indiase muziek draait om subtiele nuances, bewegingen en versieringen en shruti’s, microtonen die wij in onze toonladder niet kennen. De weergave in de (nog niet zo lang geleden ontwikkelde) Indiase muzieknotatie is daarom niet meer dan een grove geheugensteun. Je kunt composities simpelweg niet van papier leren. Ze worden binnen elke gharana generaties lang van meester op leerling doorgegeven. Om de continuiteit in deze orale traditie te handhaven, wordt enorme nadruk gelegd op de precisie: elk detail van de compositie moet exact worden gekopieerd van de leraar.

Maar als je zelf les hebt in Indiase muziek is het ondanks de beperkte bruikbaarheid toch heel interessant materiaal om te bestuderen.

Natuurlijk kun je ook op internet veel informatie vinden. Deze algemene introductie is interessant, maar onvergelijkbaar met de rijkdom van het boek.

Via de site van de Indiase uitgever is het boek voor 19 dollar te koop, een stuk goedkoper dan via Amazon etc. Ik heb zelf verschillende boeken bij deze uitgever besteld via internet en heb daar prima ervaringen mee. Je boek is mogelijk wel een tijdje onderweg..

.

iTanpura

Goed nieuws voor bezitters van een iPod Touch of een iPhone: er is nu ook een tampoera-app.

Een disclaimer vooraf: er gaat niets boven de resonantie van levende tampoera’s. Bij de ingeblikte exemplaren kunnen de klanken nu eenmaal niet live op elkaar reageren en met elkaar vermengen. Maar dit is, of liever gezegd, dit zijn de beste elektronische tampoera’s die ik ken. Je krijgt er in deze applicatie namelijk twee, die je afzonderlijk kunt stemmen en instellen.

Niet alleen is de gesampelde klank heel levensecht, je hebt in dit programma meer instelmogelijkheden dan ik tot nu toe gezien heb. Je kunt elke grondtoon kiezen, en die daarna ook nog fijnstemmen. Het tempo waarmee de snaren gespeeld worden, is instelbaar. De eerste snaar van elke tampoera kun je niet alleen op Pa, Ma of Ni zetten, maar zelfs op iedere gewenste toonhoogte. De stemming, het volume en de plaatsing van allebei de instrumenten kun je afzonderlijk regelen – je kunt dus een tampoera in Pa van links en eentje met Ni van rechts laten komen.

Tenslotte kun je zo’n specifieke instelling opslaan, zodat je hem de volgende keer direct opnieuw kunt gebruiken.

iTanpura kost €11,99 – voor een Apple-app is dat niet goedkoop (maar in vergelijking met zo’n blikken kastje natuurlijk wel). Om het programma eerst te proberen, is er ook een gratis Lite-versie met dezelfde mogelijkheden. In de Lite-versie stopt het geluid echter na 30 seconden.

Altijd twee tampoera’s op zak, waar je ook bent – dat klinkt natuurlijk wel heel erg aantrekkelijk! Dan verzoen ik me onderweg maar even met het fenomeen van de ingeblikte nep-tampoera. Als ik thuis maar weer lekker kan spelen met de boventonen..

Meer informatie vind je op http://www.upasani.org/home/iTanpura.html

Hoge frequenties activeren je brein

Mensen vinden het plezieriger om te luisteren naar klanken die veel (zeer) hoge frequenties bevatten. Japanse wetenschappers ontdekten dat bij het luisteren naar zulke klanken verschillende diepere hersenlagen worden geactiveerd. Ook produceerde het brein van de luisteraars meer ‘meditatieve’ alfa-golven, die zorgen voor een ontspannen en alert bewustzijn.

Met onze oren horen we die hoge frequenties niet: ons gehoor heeft een bereik tot zo’n 20.000 Hz. Al lang is bekend dat natuurgeluiden heel veel hoge frequenties bevatten, tot soms zelfs meer dan 100.000 Hz. Omdat we al sinds mensenheugenis tussen zulke omgevingsgeluiden hebben geleefd, mag je verwachten dat we een of andere fysiologische gevoeligheid voor de hogere frequenties hebben ontwikkeld, redeneerde het Japanse onderzoeksteam.

De onderzoekers lieten hun proefpersonen luisteren naar Balinese gamelan-muziek die bekend staat om de rijkdom aan voortdurend wisselende boventonen – klanken met veel ‘Brillanz’, zeggen ze in Duitsland.

Als de proefpersonen alleen de ‘onhoorbare’ hoge frequenties kregen aangeboden, namen ze niets waar en reageerde hun brein ook niet. Het ‘hypersonisch effect’, zoals de onderzoekers het noemen, treedt alleen op bij de combinatie van de lage en hoge frequenties. “Het lijkt alsof de lagere frequenties fungeren als een informatiedrager voor de hoge frequenties”, schrijven de onderzoekers.

De gemeten hersenactiviteit laat zien dat zulke complexe, rijke klanken niet alleen door ons auditieve systeem verwerkt worden, maar via een andere weg inwerken op ons zenuwstelsel. Er ontstaat een grotere activiteit in evolutionair oude delen van de hersenen, zoals de thalamus, die als een soort schakelstation tussen verschillende hersengebieden fungeert, en de hersenstam.

Het onderzoek bevestigt de stelling van de Franse KNO-arts Tomatis: door hoge frequenties wordt je brein ‘opgeladen’. Hij stelde vast dat mensen met depressieve klachten vaak een verminderd gehoor hebben voor hoge frequenties. Hij laat mensen therapeutisch luisteren naar speciaal gefilterde opnames van gregoriaanse zang en muziek van Mozart.

Het geluid van ruisende bomen, zingende vogels en klotsend water heeft dus een heilzame werking op ons. Je moet alleen wel echt naar buiten – een cd met natuurgeluiden mist waarschijnlijk juist de werkzame frequenties. Op cd’s en in andere digitale bestandsformaten wordt vaak ruimte bespaard door alle frequenties boven zo’n 15.000 Hz weg te filteren.

In donkere wintermaanden kun je ook thuis aan de slag. Tampoera’s zijn speciaal ontworpen om zoveel mogelijk Brillanz te produceren: je hoort hele melodieën boven de grondtonen uitwaaieren. En ook bijvoorbeeld rainsticks en ocean drums bevatten veel hoge frequenties.

Bron: “Inaudible High-Frequency Sounds Affect Brain Activity: Hypersonic Effect” door Tsutomu Oohashi et al. (Journal of Neurophysiology 83, 2000)

Wil je er meer over weten? Je kunt het hele artikel vinden op internet

.

A faithful servant

‘The intuitive mind is a sacred gift
and the rational mind is a faithful servant.
We have created a society that honors the servant,
and has forgotten the gift.’

Albert Einstein

Laat je haar knippen!

Een zo ruimtelijk en realistisch mogelijk geluidsbeeld – dat is het ideaalbeeld van opnametechnici. Met Surround Sound of een 360 graden bioscoopgeluid weten ze ons te imponeren. Toch is het nooit helemaal ‘levensecht’. Dat komt vooral omdat onze oren zich niet zo makkelijk laten bedriegen: ze hebben immers het vermogen om heel precies de bron van een geluid te lokaliseren, in drie dimensies.

In de jaren tachtig kwam de Argentijn Hugo Zuccarelli met een opnametechniek die hij ‘holophonic sound’ noemde. Hij zegt dat de techniek gebaseerd is op de principes van het hologram, een speciale manier om laserlicht zo te projecteren dat een levensecht beeld ontstaat. Zoals een hologram een driedimensionaal beeld laat zien, zo laat ‘holophonic sound’ een driedimensionaal geluid horen. Daarbij maakt Zuccarelli naar eigen zeggen gebruik van de otoakoestische emissies van het oor.

Wat hij nu precies doet, heeft hij nooit willen onthullen. De weinige dingen die hij over zijn aanpak gepubliceerd heeft, zijn controversieel. Zijn theorie dat ons oor geluid lokaliseert via de otoakoestische emissies is volstrekte onzin, stellen allerlei deskundigen.

Ondertussen zijn de opnames wel verbluffend realistisch. Zo realistisch dat sommige luisteraars claimen dat ze zwavel ruiken bij het luisteren naar een holophonische opname waarin een lucifer wordt aangestoken.
Onderzoekers rapporteren dat deze opnames ook andere zintuiglijke sensaties in het brein van de luisteraar lijken te prikkelen. Zo zeggen sommige slechthorende luisteraars Holophonic Sounds te kunnen ‘horen’ – wellicht omdat het hun brein langs andere wegen stimuleert.

De opnametechniek is onder meer gebruikt door Michael Jackson (op zijn album ‘Bad’), Pink Floyd (‘The Final Cut’) en Psychic TV (‘Dreams less sweet’).

Een van de meest verbluffende voorbeelden die ik gehoord heb, is Haircut.

Om het effect goed te ervaren, moet je via een koptelefoon luisteren. De opname duurt enkele minuten. Het begin is nog niet zo spannend, maar halverwege wordt het echt fascinerend. Laat me weten of jij ook naar links keek!

Meer opnames kun je horen via de officiele website van Hugo Zuccarelli.

.